Совместно нажитое или личное? Как делится имущество супругов в Беларуси
У грамадскай свядомасці трывала замацавалася думка: усё, што куплена ў шлюбе, аўтаматычна дзеліцца напалову, а ўсё, што атрымана да ЗАГСа - недатыкальнае. Аднак сямейнае і грамадзянскае заканадаўства Беларусі тоіць у сабе мноства падводных камянёў. На практыцы асабістая кватэра мужа можа раптам стаць агульнай, а сумесна прыватызаванае жыллё - застацца ўласнасцю толькі аднаго з сямейнай пары.
Разбіраемся ў тонкасцях Кодэкса аб шлюбе і сям'і і высвятляем, якую маёмасць закон лічыць сумеснай, якую - асабістай, і як абараніць свае квадратныя метры.
Што лічыцца асабістай маёмасцю і НЕ дзеліцца пры разводзе?
Асабістай уласнасцю кожнага з сямейнай пары з'яўляецца:
- Маёмасць, набытая да ўступлення ў шлюб. Калі вы купілі кватэру да таго, як у пашпарце з'явіўся штамп, яна належыць толькі вам.
- Атрыманае ў дар або ў спадчыну. Нават калі дагавор дарэння кватэры або пасведчанне аб спадчыне аформлены ў перыяд законнага шлюбу, гэтая маёмасць лічыцца асабістай і падзелу не падлягае.
- Рэчы індывідуальнага карыстання. Адзенне, абутак, прадметы гігіены застаюцца ў таго з сужэнцаў, які імі карыстаўся. Але тут ёсць важнае выключэнне: каштоўнасці і іншыя прадметы раскошы (дарагія гадзіннікі, эксклюзіўныя калекцыйныя рэчы), набытыя за агульныя грошы ў шлюбе, прызнаюцца сумеснай уласнасцю і дзеляцца на агульных падставах.
- Маёмасць непаўналетніх дзяцей. Адзенне, абутак, школьныя прылады, дзіцячыя мэбля, музычныя інструменты і кнігі не дзеляцца паміж бацькамі. Усё гэта бязвыплатна перадаецца таму з бацькоў, з якім застаюцца пражываць дзеці.
Небяспечныя нюансы: прыватызацыя і падораныя грошы
Многія судовыя спрэчкі ў Беларусі ўзнікаюць з-за няправільнага разумення дзвюх спецыфічных працэдур.
Пастка №1: Прыватызацыя кватэры ў шлюбе. Сам па сабе факт прыватызацыі жылля ў перыяд шлюбу не робіць яго аўтаматычна сумесным. Ключавое значэнне мае тое, *як* і *за чый кошт* яна праводзілася. Калі адзін з сужэнцаў афіцыйна адмовіўся ад прыватызацыі і не ўкладваў свае іменныя чэкі «Жыллё» або асабістыя захаванні, кватэра стане асабістай уласнасцю таго, на каго яна прыватызавана. Але калі прыватызацыя аплачвалася агульнымі грошы або чэкамі абодвух сужэнцаў, жыллё будзе лічыцца сумесным, пры гэтым долі будуць разлічвацца прапарцыйна ўнесеным укладам.
Пастка №2: Купля кватэры на падораныя бацькамі грошы. Тыповая сітуацыя: бацькі аднаго з сужэнцаў дораць наяўныя грошы на куплю кватэры ў шлюбе. Здзелка афармляецца, кватэра рэгіструецца на мужа або жонку. У выпадку разводу суд прызнае гэтае жыллё сумесна нажытым, калі толькі сужэнец не зможа жалезна даказаць, што кватэра была купляна *выключна* на падораныя асабіста яму сродкі. Даказаць гэта ў судзе постфактум неверагодна складана.
Калі асабістая маёмасць можа стаць сумеснай?
Закон прадугледжвае сітуацыі, пры якіх асабістая кватэра аднаго з сужэнцаў можа быць прызнана судом іх агульнай сумеснай уласнасцю. Гэта адбываецца ў тым выпадку, калі будзе даказана, што ў перыяд шлюбу за кошт агульнай маёмасці сужэнцаў (або асабістай працы другога з сужэнцаў) былі зроблены ўкладанні, якія значна павялічылі кошт гэтай маёмасці.
Класічны прыклад: у мужа была старая дача да шлюбу. У шлюбе за агульныя сямейныя грошы дачу рэканструявалі, правялі газ, дабудавалі другі паверх, ператварыўшы яе ў сучасны катэдж. У такім выпадку жонка мае поўнае права патрабаваць прызнання дома сумеснай уласнасцю і выдзялення сваёй долі.
«Грамадзянскі шлюб»: чаму сумеснае пражыванне не абараняе правы
У Беларусі юрыдычна прызнаецца толькі шлюб, зарэгістраваны ў органах ЗАГС. Колькі б гадоў пара ні пражыла разам без штампа ў пашпарце, іх маёмасныя адносіны рэгулююцца нормамі аб долевай (а не сумеснай) уласнасці.
Калі кватэра набыта ў перыяд сумеснага пражывання і аформлена на аднаго з партнёраў, другому пры расставанні будзе вельмі цяжка даказаць свой удзел у куплі. Суду спатрэбяцца прамыя доказы: выпіскі з рахункаў пра перавод грошай, дагаворы долевага ўдзелу, распіскі. Простыя аргументы накшталт «мы разам жылі і вялі бюджэт» беларускія суды пад увагу амаль не прымаюць.
